Popüler Yayınlar

24 Mayıs 2011 Salı

*** KELAYNAK KUŞLARI - BİRECİK/ŞANLIURFA ***

KELAYNAK KUŞLARI...
Nuh Peygamberin bereket sembolü olarak “Tufan” da gemisine aldığı kelaynaklar, geçmişte Türkiye’den Kuzey Afrika’ya, Arap Yarımadasından Fas’a kadar, çok geniş bir bölgede ürerlermiş. Ancak; avcılık, üreme alanlarında rahatsız edilmeleri, yaşam alanlarının değişmesi ve beslenme alanlarında kullanılan zirai ilaçlardan zehirlenmeleri sonucunda, sayılarında ciddi azalmalar ve dağılım olmuştur.
Günümüzde, kelaynaklar, nesli tükenmekle karşı karşıya olan kuş türlerinden biridir. Dünyada yalnızca Nil Vadisinde ve Birecik’te bulunmaktadırlar. Şubat ayı ortalarında, Birecik'e gelen kelaynak kuşlarının kayalıklara yerleşmeleri Mart ayı ortalarını bulmaktadır. Üremelerinin ardından yavrularını burada büyüttükten sonra Temmuz ayı ortalarında Birecik'ten tekrar yavruları ile birlikte ayrılmaktadırlar. Tek eşli olan kelaynak kuşları, her sene aynı eşle yuva yapar ve çiftleşirler. Yuva yapma gücünü gösterenler ergin olanlardır. Erginlik çağını doldurmaları için 5 yaşına ulaşmaları gerekmektedir. Ortalama ömürleri 25-30 yıldır..



1950'lerin başında Birecik'te 1000'den fazla olan kelaynak kuşlarının sayısında 1954 yılından itibaren önemli ölçüde azalma görülmüştür. Azalma nedenleri olarak, zirai ilaçların fazla kullanılması ile böcekçil olan bu kuşların doğal beslenme dengesinin bozulması, uzun süren göç esnasında gerek avcılar tarafından vurulmaları gerekse soğuk hava şartlarından etkilenmeleri gösterilmektedir. Göç eden kelaynak kuşları Lübnan-İsrail yolu ile Nil Vadisi veya Kızıldeniz Sahili'ne gitmekte olup sözü geçen yerlerde izlenememektedirler.
Gidenlerin dönmemesinden kaynaklanan bu azalmayı ve nesillerinin tükenmesini önlemek için Orman Genel Müdürlüğü tarafından “Kelaynak Üretme İstasyonu” 1977 yılında kurulmuş. 1990 yılına kadar göç etmesine izin verilen kelaynakların dönüşleri devam etmiş. Ancak 1990 yılında, yalnızca bir kuş, göçten dönmüştür. Ancak, dönüş sürekli aksayınca, 1998 yılından itibaren göç için bırakılma bitirilmiştir. Korunmaya alınan kuşlar siyah yağsız et, rendelenmiş havuç, haşlanmış yumurta ve yem karması ile beslenmektedirler.


Kelaynak kuşlarının erginlerinin baş ve gerdanlarında tüy bulunmadığı için kelaynak ismi verilmiştir. Bu kuşların en önemli özelliği: tek eşli olmalarıdır. Eşlerine çok sadıktırlar. Öyle ki eşi ölen bazı kelaynak kuşlarının, yemeyi-içmeyi terk edip, ya da kendini kayalardan aşağıya bırakarak intiharı seçtikleri çok görülmüştür.
Kuş yavrularının düşmemesi için kayalıkların aşağısına ağ serilmiştir ve kuşlara belli bir mesafeden ileri yaklaşılması engellenmiştir, buna sebeb olarak kuşların insanlara alışmaması ve uzun göç yolculuğunda insanlardan kendini koruyabilmesi içindir… 



Kelaynak kuşlarının neden Birecik’i seçtikleri de merak konusudur. Doğal yaşama ortamlarını burada bulabildikleri gerçeğinin yanı sıra; bu sırrı şu anda yaşadıkları Fırat nehri kıyısındaki vadi boyunca uzanan ve şu anda koruma altına alındıkları istasyonda da bulunan kalker kayalarda aramak gerekir. Halk arasında bu kalker kayalıklarda bulunan "KALSİT" maddesinin Kelaynak kuşlarının üreme gücünü arttırdığı söylenmektedir..




Birecik (Fırat'ın Gülü).. 
Fırat ırmağının eskiden sadece doğu kıyısındayken son yıllarda her iki kıyısı üzerinde, deniz seviyesinden 450 metre yükseklikte kurulmuştur.
Birecik Şanlıurfa’ya 83, Gaziantep’e 63 km. uzaklıktadır. Evler, ırmak boyundaki dar bir düzlükte ve bunun gerisinde yükselen dik bir yamaç üzerine yayılır. Bu yamaç üzerinde bir de kalesi vardır.



Birecik Köprüsü, Birecik ilçesinde Fırat ırmağı üzerindedir. Yakın yıllara kadar Urfa-Gaziantep devlet yolu, Birecik’te kesintiye uğruyor, ırmak bu noktada kayık ve sallarla geçildikten sonra yolculuğa devam ediliyordu. 1952 yılı sonunda burada bir köprünün yapımına başlandı. 1955 yılı sonunda biten Birecik Köprüsü 720 m uzunluğunda ve 10 m genişlediğindedir. Her iki tarafında yayaların geçmesi için birer metrelik kesimler ayrılmıştır. Birecik tarafında 55’er metre açıklıkta 5 kemer, Gaziantep tarafında ise 26'şar metre açıklıkta 14 bölümü vardır.
Kelaynak kuşlarıyla ünlü, Fırat nehrinin çekiciliği ile doğal ve tarihi eserleriyle göze hoş gelen bir ilçedir. Birecik köprüsü Türkiye'nin ikinci uzun ırmak köprüsüdür. 


Su fıratın suyu akar serindir
Ölem ölem derdo ölem akar serindir
Yarimi götürdü anam kanlı zalimdir
Ölem ölem kanlı zalimdir nasıl gülem

Daha gün görmemis taze gelindir
Ölem ölem derdo ölem taze gelindir
Söyletmeyin beni anam yaram derindir
Ölem ölem yaram derindir nasıl gülem


 




Birecik'e ulaşırken kelaynak sürüsüyle karşılaşmasanız da, köprüyü geçer geçmez sizi dev bir kelaynak heykeli karşılıyor.
Ondan sonra da peşinizi bırakmıyorlar; sadece Belediye'nin değil, ilçedeki bazı işletmelerin logosunda, ilçe merkezindeki trafo binalarının üzerinde ve parklara verilen isimlerde hep bu başı tüysüz kuşlar var.. 
Kaymakamlık verilerine göre bilim insanları, araştırmacılar, doğa korumacılar, kuş gözlemcileri, öğrenciler, yerli ve yabancı turistlerden oluşan 10.000'den fazla kişi her yıl kelaynakları görmeye, Birecik'e geliyor...

8 yorum:

Adsız dedi ki...

ilginc bilgiler icin tesekkurler

Kelimeler Dunyasi dedi ki...

Doğrusu hiç bilmediğim şeyler öğrendim yazınızdan..teşekkür ederim..

öz'üm dedi ki...

bloğunuz harika..tebrik ederim..

Gezi/yorum... dedi ki...

@Kelimeler Dunyası; bende oraya gidince öğrendim paylaştığım bilgileri, rica ederim. beğenin için bende teşekkür ediyorum..
@öz'üm; beğenin için teşekkür ederim. senin blogunda gayet başarılı..

didem dedi ki...

Kelaynaklari koruma altina almalari cok guzel. Bravo. Yuvalari, beslenmeleri hele yavrular duserse diye ag gerilmis bolge. Boyle ozen gosterilirse bu kuslarin soyu tukenmez. Cok sevindim.

yazlagelen dedi ki...

Blogunuzu kıskançlık ve özenme arası bir duyguyla inceliyorum şu an.

Gerçekten de blog, fotoğraflar ve bilgiler harika. Mesela arıkuşların nedense hep tropikal iklimde yaşadıklarını sanırdım yurdum da da yaşarlarmış ne kadar güzel bu ekstra bilgi için de ayrıca teşekkürler.

Gezi/yorum... dedi ki...

@didem; Kelaynak kuslarına çok özenle bakıyorlar bende gurur duydum..
@yazlagelen; beğenin için teşekkür ederim. gezimiz sırasında arı kuşlarını göremesekte orda yaşadıklarını bilmek benide mutlu etti..

Suphiye Işık dedi ki...

Bravo Yuvaları da beslenmeleri de çok güzel